آسید عباس مصطفوی؛ بنیانگذار فریدن نوین و پرچمدار سازندگی

آسید عباس مصطفوی از برجسته‌ترین چهره‌های علمی، اجتماعی، اقتصادی و عمرانی منطقه فریدن بود که در سال ۱۲۵۲ هجری شمسی در شهر داران دیده به جهان گشود.
پدرش، آسید حسن، روحانی‌ای پارسا و کشاورزی ساده‌زیست بود که فرزند خود را با روحیه خدمت، صداقت و سخت‌کوشی پرورش داد. از ایشان دو فرزند به نام های مرحوم دکتر سید مصطفی مصطفوی خدمتکار و خدمتگزار مردم فریدن و عضو شورای شهر داران و مرحومه حاجیه خانم آغا بیگم همسر مرحوم حاج اصلان کلانتری که با وقف منزل شخصی خود و احداث دبستان کلانتری در شهر داران در سال 1310 برای آگاهی و آموزش فرزندان این مرز و بوم گامی بزرگ در حوزه علم و دانش فریدن برداشت.

    دکتر مصطفوی فرزند آسیدعباس مصطفوی

🔷تحصیل و شکل‌گیری علمی از داران تا نجف
وی تحصیلات مقدماتی را نزد روحانیون محلی در داران و خوانسار فراگرفت و سپس برای ادامه تحصیل راهی اصفهان شد. در مدرسه صدر بازار، از شاگردان برجسته حکیم نامدار، جهانگیرخان قشقایی، به‌شمار می‌رفت و در همان دوران با بزرگانی چون آیت‌الله سید حسن مدرس و آیت‌الله‌العظمی بروجردی هم‌مباحثه بود. پس از طی مدارج علمی در اصفهان، برای تکمیل علوم دینی و فقهی به نجف اشرف هجرت کرد و در محضر علمای بزرگ آن عصر به درجه اجتهاد نائل آمد.
هم‌درسی با بزرگان نجف و بازگشت برای خدمت به زادگاه
در نجف نیز با شخصیت‌هایی همچون شیخ محمدجواد فریدنی و محمدعلی حکیم‌الهی هم‌درس و هم‌بحث بود و دوستی عمیقی با مرجع بزرگ شیعه، آیت‌الله شیخ ابوالحسن اصفهانی، داشت. پس از پایان تحصیلات، به قم رفت، اما برخلاف بسیاری از فضلای هم‌دوره که در مراکز علمی ماندگار شدند، با نیتی خالصانه برای خدمت به مردم و آبادانی زادگاهش، راه بازگشت به فریدن را برگزید.
🔷ازدواج، همراهی در خدمت و جایگاه اجتماعی در فریدن
پس از ورود به فریدن، با عفت‌خانم، دختر عبدالله‌خان کیان‌ارثی ـ از نخستین شهدای مشروطه در جریان فتح تهران ـ ازدواج کرد. همسر ایشان نیز سهم‌الارث و درآمدهای کشاورزی خود را در مسیر خدمت به مردم فریدن صرف نمود. آرامگاه او در زیر محراب مسجد صاحب‌الزمان داران قرار دارد.
از آیت‌الله مدرس نقل شده است: «آسید عباس به فریدن رفت و کدخدای فریدن شد و من به تهران آمدم و مدرس ایران شدم.»
🔷بازگشت به فریدن و آغاز دوران سازندگی
آسید عباس مصطفوی پس از بازگشت به داران، مسئولیت محضرداری عقد و ازدواج و سپس دفتر اسناد رسمی را برعهده گرفت. دفتر رسمی‌ای که بعدها با شماره ۵۷ شناخته شد، نخستین دفتر ثبت عقد و اسناد رسمی منطقه بود که به نام او تأسیس گردید. او سراسر عمر پربرکت خود را بی‌هیچ چشم‌داشتی وقف آبادانی فریدن کرد. با وجود جایگاه علمی، نفوذ اجتماعی و توان مدیریتی بالا، هرگز منصب دولتی نپذیرفت و تنها دغدغه‌اش خدمت به مردم بود. لازم به ذکر است که آسیدعباس از مشروطه خواهان به نام در زمان خود در کشور بودند.

🔷ایستادگی سیاسی و مبارزه با تجزیه فریدن
در دوران نمایندگی حسن شهیدی خوانساری ـ از وکلای برجسته تهران و نماینده وقت مجلس از حوزه فریدن ـ تلاش‌هایی برای الحاق بخشی از فریدن به خوانسار صورت گرفت. آسید عباس مصطفوی با قاطعیت در برابر این اقدام ایستاد و مانع آن شد.
این مقاومت سبب شد مخالفان، با تحریک افرادی اجیرشده، به خانه او حمله کرده و منزل وی را آتش زدند. با این حال، زمانی که اطرافیان از او پرسیدند چرا با وجود چنین رفتارهایی همچنان برای مردم خدمت می‌کند، با بزرگواری پاسخ داد: « این چند نفر از روی ناآگاهی چنین می‌کنند و آنها نماینده همه مردم فریدن نیستند. نباید به‌خاطر نادانی عده‌ای، زادگاه را رها کرد. من از خاک فریدن ارتزاق کرده‌ام و خاک فریدن به من خیانت نکرده و در برابر آن دین دارم. امروز چراغ فریدن را روشن می‌کنم و آیندگان درباره کارهایم قضاوت خواهند کرد.»
🔷تبعید ، خطر ترور و نجات معجزه آسا
پایداری او در برابر زیاده‌خواهی‌ها و تلاش برای حفظ تمامیت فریدن، موجب شد برخی افراد بانفوذ منطقه با شکایت به دربار، زمینه تبعید او به اصفهان را فراهم کنند. با این حال، او حتی در دوران تبعید نیز از پیگیری توسعه و پیشرفت فریدن دست نکشید.
فعالیت‌های گسترده‌اش برای توسعه فریدن سبب شد در استانداری اصفهان نقشه ترور او طراحی شود. یکی از افراد مطلع در استانداری، پنهانی او را از این توطئه آگاه کرد. آسید عباس بلافاصله با فریدن تماس گرفت و سحرگاه، با یکی از درشکه‌های سریع‌السیر، اصفهان را ترک کرد و خود را به تهران رساند.
گرمرد رهی میان خون باید رفت
وز پای فتاده سرنگون باید رفت
تو پای به راه در نه و هیچ مپرس
خود راه بگویت که چون باید رفت

او به منزل دوست دیرینه‌اش، آیت‌الله سید حسن مدرس، رفت و ماجرا را شرح داد. مدرس نیز بی‌درنگ موضوع را با وزیر داخله مطرح کرد و در پی آن، استاندار اصفهان عزل شد. سپس آسید عباس به همراه استاندار جدید به اصفهان بازگشت و بار دیگر خدمت به فریدن را از سر گرفت.
حتی در دوران حساس جنگ جهانی دوم در سال 1320 زمانی که ایران در اشغال نیروهای بیگانه و در معرض تجزیه بود، او همچنان برای توسعه و آبادانی فریدن برنامه‌ریزی می‌کرد.
🔷سه دوره حیات آسیدعباس مصطفوی
بر پایه اسناد و روایت‌های تاریخی، زندگی ایشان را می‌توان به سه دوره تقسیم کرد:
۳۰ سال نخست: تحصیل علم، تجربه‌اندوزی و مجاهدت علمی در اصفهان و نجف اشرف
۳۰ سال دوم: بازگشت به زادگاه و طراحی نقشه توسعه آینده فریدن
۲۵ سال پایانی: اجرای طرح‌های بزرگ عمرانی، اقتصادی، اداری و فرهنگی برای پیشرفت منطقه
سرانجام، آسید عباس مصطفوی در ۲۶ اردیبهشت ۱۳۳۷، در سن ۸۵ سالگی، در تخت فولاد اصفهان و در قطعه سیدالعراقین، در کنار بزرگان ایران، آرام گرفت.
🔷کارنامه خدمات و اقدامات ماندگار
دستاوردهای اداری، اجتماعی، اقتصادی و عمرانی ایشان عبارت‌اند از:
۱۲۸۵: معرفی به‌عنوان نخستین نماینده فریدن در دوره اول مجلس مشروطه
۱۲۹۸: احداث نخستین مدرسه چهارکلاسه داران؛ اقدامی هم‌سنگ تأسیس دانشگاه در آن دوران
۱۳۰۳: اسکان یک‌ماهه لشکر سردار اشجع بختیاری که در بازگشت از خرم آباد در برف گیرکرده بودند در منزل شخصی خود و اخذ معافیت مالیاتی یک تا سه‌ساله برای مردم فریدن
۱۳۱۱: اخذ نمایندگی آموزش و پرورش برای فریدن
۱۳۱۷: تأسیس بخشداری فریدن به مرکزیت داران
۱۳۱۹: ساخت حمام عمومی
۱۳۲۰: تأمین و راه‌اندازی ژنراتور برق داران با هزینه شخصی
۱۳۲۱: تأسیس اداره آموزش و پرورش
۱۳۲۵: اخذ امتیاز فرمانداری برای فریدن
۱۳۲۵: تأسیس ژاندارمری و اخذ امتیاز ادارات دولتی از جمله فرمانداری ، کشاورزی، دادگاه، بهداری، دارایی، ثبت، آمار، پست و تلگراف و تلفن و واگذاری رایگان زمین شخصی برای احداث ساختمان ادارات
۱۳۲۸: احداث خیابان امام خمینی
۱۳۲۸: عبور جاده کوهرنگ از داران
۱۳۲۹: تأسیس شهرداری داران
۱۳۲۹: شکل‌گیری بازار داران و جذب تجار بزرگ از مناطق مختلف
۱۳۲۹: اجرای لوله‌کشی آب شرب منازل
۱۳۳۰: ایجاد فرودگاه برای فریدن
۱۳۳۳: افتتاح نخستین شعبه بانک ملی در داران
۱۳۳۴: عبور جاده اصلی کشور از داران
طرح‌ها و چشم‌اندازهای توسعه‌محور
پیگیری احداث راه‌آهن از مسیر فریدن
پیشنهاد ایجاد کارخانه ذوب‌آهن در منطقه
تشویق مردم به ساخت‌وساز و توسعه شهری داران
دعوت از پزشک و اسکان او در منزل شخصی برای درمان مردم
انتقال موقت پاسگاه ژاندارمری از داران به نجف‌آباد پس از کشف حجاب و بازگرداندن دوباره آن به فریدن
جذب مهاجران برای افزایش جمعیت و تقویت جایگاه اداری منطقه
همکاری با وحید دستجردی، روزنامه‌نگار مشهور عصر پهلوی، برای معرفی ظرفیت‌های فریدن در نشریه ارمغان

🔷فریدن در دوران اوج مدیریت آسید عباس مصطفوی
در نتیجه خدمات و مدیریت او، فریدن در دهه‌های ۱۳۳۰ و ۱۳۴۰ به جمعیتی نزدیک به ۱۵۰ هزار نفر رسید؛ در حالی که جمعیت نجف‌آباد در همان زمان حدود ۳۳ هزار نفر بود.
وسعت حوزه فریدن در آن دوران حدود ۲۵۰ در ۲۵۰ کیلومتر بود و از شرق تا نزدیکی اصفهان، از شمال تا سنگ سفید خوانسار، از جنوب تا چالشتر و کوهرنگ، از جنوب‌غرب تا روستاهای لبد و کارکن و از غرب تا چمن سلطان و الیگودرز امتداد داشت؛ گستره‌ای که حتی از حوزه استحفاظی تهران آن زمان نیز بزرگ‌تر بود.
نکته قابل توجه اینکه در آن زمان تمام امکانات را با چهارپا و با آن همه مخالفت و فضای بسته برای فریدن گرفته و انجام داده است.
🔷تحلیل تاریخی و جایگاه منطقه
بر اساس کتاب فرهنگ جغرافیای ایران نوشته حسینعلی رزم آرا ( 1328 – 1332 ) در آن دوره: جمعیت داران ۲۷۰۰ نفر ، شهرکرد ۱۵۶۰۰ نفر ، نجف‌آباد و شهرضا حدود ۳۳۰۰۰ نفر ، یزد ۵۲۰۰۰ نفر ، دزفول ۴۸۰۰۰ نفر ، ملایر ۲۶۰۰۰ نفر و همدان ۱۲۰۰۰۰ نفر بود.
از دوران صفویه تا پهلوی اول، چادگان به‌عنوان نایب‌الحکومه فریدن شناخته می‌شد و از نظر اداری، نظامی و ارتباط با دربار، جایگاهی مهم در منطقه داشت.
نکته قابل توجه آنکه در آن دوران، بخشداری نجف‌آباد که دارای اداره آمار (ثبت احوال) مستقل بود و منطقه کرون نیز در حوزه استحفاظی همان بخشداری قرار داشت.
آسید عباس مصطفوی با بهره‌گیری از نفوذ، ارتباطات گسترده و قدرت پیگیری خود، آمار جمعیتی منطقه کرون را در راستای اخذ امتیازات و امکانات، به نام شهرستان فریدن ثبت می‌کرد تا بتواند سهم بیشتری از اعتبارات و خدمات دولتی را برای توسعه فریدن جذب کند.
برگزاری همایش و نامگذاری خیابان
در راستای پاسداشت خدمات ارزشمند این عالم بزرگ، برای اولین بار بعد از 66 سال در اردیبهشت‌ماه سال ۱۴۰۳ همایشی به بزرگداشت آسیدعباس مصطفوی به همت امام جمعه محترم شهر داران و حوزه علمیه شهرستان فریدن برگزار شد که با استقبال گسترده مردم روبه‌رو گردید.
شایسته است از تلاش‌ها و پیگیری‌های حجت‌الاسلام ابطحی، امام جمعه شهر داران و حوزه علمیه در برگزاری این همایش صمیمانه قدردانی شود.
همچنین از شهردار و اعضای شورای اسلامی شهر داران به‌سبب نامگذاری یکی از خیابان‌های شهر به نام این شخصیت برجسته سپاسگزاری می‌کنیم. بر همین اساس، خیابان شریعتی شرقی به نام «آسید عباس مصطفوی» تغییر نام یافت.
🔷میراث ماندگار
آسید عباس مصطفوی از معدود علمای دو قرن اخیر بود که پس از پایان تحصیلات، تمام عمر خود را وقف توسعه و آبادانی زادگاهش کرد. او با نبوغ، نفوذ اجتماعی، ساده‌زیستی، اراده‌ای استوار، درایت سیاسی و قدرت اثرگذاری کم نظیر و هنر سخن وری و مهمان نوازی ؛ فریدن را از منطقه‌ای محروم به یکی از گسترده‌ترین و آبادترین شهرستان های کشور بدل ساخت که بعد از رفتنش فریدن بی پناه و تجزیه شد.
امروز نام آسید عباس مصطفوی در حافظه تاریخی فریدن، نماد خدمت بی‌منت، دوراندیشی و سازندگی است و نسل‌های امروز و فردای این سرزمین، خود را وامدار تلاش‌ها و خدمات ماندگار او می‌دانند.

                                                                                             سنگ قبر آسید عباس مصطفوی