قدرت طبیعت می‌تواند گره‌های کور پزشکی را به راحتی باز کند

در دنیای پرتلاطم داروسازی امروز، جایی که گاه دانش مدرن با سنت دیرینه گره می‌خورد و نوآوری در دل چالش‌های اقتصادی سر بر می‌آورد، چهره‌های معدودی هستند که توانسته‌اند با کوله‌باری از تجربه و نگاهی عمیق، مسیری منحصربه‌فرد را ترسیم کنند.
جناب آقای قربانعلی هاشمی، داروساز، محقق و کارآفرین، یکی از این چهره‌های تأثیرگذار است. او که سال‌هاست در خط مقدم سلامت جامعه حضور دارد، نه تنها شاهد تحولات صنعت داروسازی در ایران بوده، بلکه خود در بطن بسیاری از این دگرگونی‌ها، از درمان‌های بیمارستانی تا عصاره‌گیری از دل طبیعت، نقش ایفا کرده است. هفته نامه دالانکوه افتخار دارد در گفت‌وگویی اختصاصی، شما را به سفری در دنیای داروها، گیاهان شفابخش و فراز و نشیب‌های کارآفرینی در ایران دعوت کند. روایتی شنیدنی از شکست‌ها و پیروزی‌ها، از علم آکادمیک و تجربه بالینی، و از نگاهی نو به سلامت که ریشه در طبیعت و درک عمیق انسان دارد.
آغاز راه ؛ از بیمارستان تا اولین جرقه های کارآفرینی
خبرنگار: به عنوان اولین سوال بفرمایید مسیر حرفه‌ای شما از کجا آغاز شد و چه شد که از یک داروساز بالینی، به سمت تحقیق و تولید در حوزه‌ی گیاهان دارویی و محصولات بهداشتی سوق پیدا کردید؟
دکترهاشمی: داستان از بیمارستان شروع شد. من در بخش‌های مختلفی کار کردم و از نزدیک شاهد رنج بیماران، به‌ویژه کسانی که شاید درمان‌های شیمیاییِ سنگین، عوارض زیادی برایشان داشت، بودم. از طرفی، همیشه شیفته‌ی طبیعت و خواص شگفت‌انگیزِ گیاهان بودم. این علاقه، مرا به سمت تحقیقات بیشتر در مورد طب سنتی و گیاهان دارویی کشاند. متوجه شدم که بسیاری از داروهای امروزی، ریشه‌هایشان در همین گیاهان نهفته است. اما آنچه مرا به سمت تولید مستقل سوق داد، این بود که حس کردم می‌توانیم با استفاده از دانش روز و استانداردهای علمی، از این گنجینه‌ی طبیعی، محصولاتی با کیفیت بالا و عوارض کمتر تولید کنیم. اولین جرقه‌ها با تلاش برای تولید شامپوهای گیاهی و عصاره‌های دارویی زده شد؛ محصولاتی که هم نیاز بازار را پاسخ دهند و هم از دل طبیعت آمده باشند.

چالش های تولید ؛ شکست هایی که راه را هموار کردند

خبرنگار : تولید در ایران، به‌خصوص در دهه‌های گذشته، با چالش‌های فراوانی همراه بوده است. شما در این مسیر چه موانعی را تجربه کردید؟
دکترهاشمی : چالش‌ها آنقدر زیاد بودند که اگر بخواهم تمام آنها را بگویم، شاید یک کتاب شود! از کمبود مواد اولیه با کیفیت استاندارد، تا مشکلات مربوط به ماشین‌آلات و تجهیزات تولید. در اوایل، با سختی فراوانی روبه‌رو بودیم تا بتوانیم مواد مؤثره‌ی گیاهی را با خلوص و غلظت مورد نیاز استخراج کنیم. گاهی هزینه‌های سربارتولید، مانند انرژی، بیمه و دستمزد، سرسام‌آور می‌شد و سود حاصل از فروش را ناچیز می‌کرد. مهم‌تر از همه، ذهنیت بازار بود. متأسفانه، در آن زمان، نگاه عمیقی به ارزش واقعی محصولات طبیعی و گیاهی وجود نداشت و گاهی محصولاتِ ما با کالاهای بی‌کیفیتِ وارداتی یا داخلی سطح پایین، مقایسه می‌شدند. اما همین شکست‌ها و سختی‌ها، به ما درس ایستادگی و خلاقیت داد. مجبور شدیم راه‌حل‌های جدیدی پیدا کنیم، فرمولاسیون‌های بهینه‌تری طراحی کنیم و روی کیفیت محصولمان وسواس بیشتری به خرج دهیم تا بتوانیم اعتماد جامعه را جلب کنیم.

علم، طبیعت و آینده ؛ نگاهی نو به داروسازی

خبرنگار : شما همواره بر تلفیق طب سنتی و مدرن تأکید دارید و در این میان، نقش گیاهان دارویی برجسته است. لطفاً کمی بیشتر در مورد پتانسیل این گیاهان و چگونگی استفاده‌ی علمی از آن‌ها توضیح دهید.
دکترهاشمی : به طور کلی، من معتقدم که طبیعت، بزرگترین و کامل‌ترین داروخانه را در اختیار ما قرار داده است. بسیاری از داروهای پرکاربرد امروزی، از دل همین گیاهان دارویی کشف شده‌اند؛ مثلاً آسپرین که از پوست درخت بید گرفته می‌شود، یا مورفین که از تریاک استخراج می‌گردد. اما نکته‌ی کلیدی اینجاست که ما نباید به گیاهان دارویی صرفاً به چشم « عطاری » یا «دم‌نوش خانگی» نگاه کنیم. علم داروسازی نوین، در واقع، به دنبالِ شناسایی، استخراج، خالص‌سازی و استانداردسازی ترکیبات مؤثره‌ی این گیاهان است.

پتانسیل های گیاهان دارویی

1- منبع ترکیباتِ مؤثره: هر گیاه دارویی، مجموعه‌ای از ترکیبات شیمیایی منحصربه‌فرد دارد (مانند آلکالوئیدها، فلاونوئیدها، ساپونین‌ها، گلیکوزیدها و…). این ترکیبات، مسئول خواص درمانی گیاه هستند. علم داروسازی به ما امکان می‌دهد تا این ترکیبات را شناسایی کرده، اثرات درمانی و فارماکولوژیک آن‌ها را بررسی کنیم و حتی ساختار شیمیایی آن‌ها را برایِ تولید داروهای سنتتیک مشابه یا بهبود یافته، مورد استفاده قرار دهیم.
2-کاهش عوارض جانبی: یکی از بزرگترین مزایایِ داروهایِ گیاهیِ استاندارد شده، معمولاً عوارض جانبی کمتر در مقایسه با داروهای شیمیایی تمام‌سنتتیک است. این به دلیل ماهیت پیچیده‌تر عصاره‌های گیاهی است که اغلب شامل مجموعه‌ای از ترکیبات هم‌افزا (Synergistic) هستند و اثرات جانبی احتمالی یک ترکیب را تعدیل می‌کنند. البته، این به شرطی است که عصاره‌گیری و استانداردسازی به درستی انجام شده باشد.
3- درمان بیماری‌های مزمن و پیچیده: گیاهان دارویی، پتانسیل بالایی در کمک به درمان بیماری‌های مزمن مانند دیابت، بیماری‌های قلبی-عروقی، اختلالات گوارشی، و حتی برخی از انواع سرطان دارند. تحقیقات علمی روز، هر روزه خواص جدیدی از این گیاهان را آشکار می‌سازد.
4- نقش در سلامت روان: بسیاری از گیاهان دارویی، مانند اسطوخودوس، بابونه، یا سنبل‌الطیب، خواص آرام‌بخش و ضداضطراب دارند و می‌توانند به عنوان جایگزین‌های طبیعی برای داروهای شیمیایی اعصاب و روان، به‌ویژه در موارد خفیف تا متوسط، مورد استفاده قرار گیرند.

چالش ها و راهکارها در استفاده علمی

استانداردسازی: مهم‌ترین چالش، استانداردسازی عصاره‌ها است. میزانِ ترکیبات مؤثره در گیاهان، بسته به منطقه‌ی رویش، زمان برداشت، و روش فرآوری، می‌تواند بسیار متغیر باشد. برای تولید داروهای مؤثر و ایمن، لازم است که عصاره‌ها از نظر میزان ترکیبات مؤثره، استاندارد شوند (مثلاً عصاره‌ی گیاه X، حاوی Y درصد ترکیب Z). این کار نیازمند آزمایشگاه‌های مجهز و دانش تخصصی است.
تحقیقات بالینی: بسیاری از خواص گیاهان دارویی، هنوز در حد مطالعات آزمایشگاهی یا تجربیات سنتی باقی مانده است. برای پذیرش کامل این گیاهان در چرخه‌ی درمان مدرن، انجام مطالعات بالینی دقیق و علمی (مانند کارآزمایی‌های بالینی تصادفی و دوسوکور) ضروری است تا اثربخشی و ایمنی آن‌ها به طورِ قطعی اثبات شود.
تداخلات دارویی: باید به تداخلات احتمالی گیاهان دارویی با داروهای شیمیایی توجه ویژه‌ای داشت. مثلاً برخی گیاهان دارویی که خاصیت رقیق‌کنندگی خون دارند، نباید همزمان با داروهای ضدانعقاد مصرف شوند. داروسازان نقش کلیدی در آگاهی‌بخشی در این زمینه دارند.

نقش داروساز در این میان

داروسازان، به عنوانِ متخصصان دارو، باید با دانش روز مربوط به گیاهان دارویی آشنا باشند. نه تنها به عنوان ارائه‌دهنده‌ی عصاره‌های استاندارد شده و داروهای گیاهی ثبت شده، بلکه به عنوان مشاورانی که می‌توانند بیماران را در مورد استفاده‌ی صحیح و ایمن از این منابعِ طبیعی راهنمایی کنند و از تداخلات احتمالی جلوگیری نمایند. تلفیق این دانش سنتی با رویکرد علمی داروسازی، راهی است که می‌تواند به کشف درمان‌های نوین و ارتقای سلامت جامعه کمک شایانی کند.

بازگشت به ریشه ؛ تغذیه و حکمتی برای زندگی سالم

خبرنگار: جنابعالی در کنار دارو، همیشه روی «سفره‌ی مردم» هم حساس بوده‌اید. بسیاری از مراجعین شما می‌گویند که توصیه‌های تغذیه‌ای‌تان به اندازه‌ی نسخه‌های دارویی‌تان تأثیرگذار بوده است. چرا تغذیه را بخشی جدایی‌ناپذیر از درمان می‌دانید؟
دکترهاشمی : ساده است! بدن ما از «غذا» ساخته می‌شود. وقتی ما مواد شیمیایی فراوری شده، روغن‌های صنعتی و غذاهای بی‌اصالت را وارد بدن می‌کنیم، چطور انتظار داریم که با یک قرص کوچک، تمام مشکلاتمان حل شود؟ من همیشه به بیمارانم می‌گویم: «اول اصلاح سفره» ؛ تا وقتی روغن سالم، گوشت تازه و کیفیت نان مصرفی اصلاح نشود، بدن فرصت بازسازی خود را پیدا نمی‌کند.
خبرنگار : بسیاری از افراد فکر می‌کنند خوردن غذای سالم یعنی صرف هزینه‌های گزاف. آیا واقعاً این‌طور است؟
دکترهاشمی : برعکس! اتفاقاً خوردن «اصیل» ارزان‌تر است. مثلاً جایگزینی روغن‌های صنعتی با روغن‌های حیوانی یا گیاهی سالم که فرآیند تولید مشخصی دارند، نه تنها سلامت کبد و عروق را تضمین می‌کند، بلکه در درازمدت هزینه‌های درمان بیماری‌های قلبی و گوارشی را به شدت کاهش می‌دهد. ما باید یاد بگیریم که چگونه از انرژی نهفته در مواد غذایی طبیعی، برای داشتن یک زندگی پویا و بدون خستگی استفاده کنیم. انرژی‌ای که از یک غذای خانگی سالم به دست می‌آید، بسیار پایدارتر از انرژی کاذبی است که از محرک‌های شیمیایی دریافت می‌کنیم.

تولید شامپوهای گیاهی ؛ مسیری علمی و نوآورانه

خبرنگار: با توجه به علاقه روزافزون مردم به محصولات طبیعی، تولید شامپوهایی که بر پایه عصاره گیاهان دارویی هستند، از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است. دیدگاه شما در این زمینه چیست؟
دکترهاشمی : بله، این حوزه یکی از جذاب‌ترین و پرپتانسیل‌ترین بخش‌ها در صنعت محصولات بهداشتی- درمانی است. شامپوهای گیاهی دیگر صرفاً یک محصول (( طبیعی )) نیستند، بلکه می‌توانند به طور علمی و هدفمند، مشکلات خاص مو و پوست سر را برطرف کنند. این یک مثال عالی از تلفیق دانش سنتی شفابخش گیاهان با فناوری مدرن داروسازی و فرمولاسیون است.

فرصت ها و مزایای شامپوهای گیاهی
1 – اثربخشی هدفمند: بسیاری از گیاهان دارویی خواص شناخته‌شده‌ای برای مو و پوست سر دارند:
– ضد شوره و ضد قارچ : گیاهانی مانند شیرین بیان، رزماری، گزنه، و چای سبز دارای ترکیبات ضدالتهاب، ضدقارچ و آنتی‌اکسیدان هستند که می‌توانند به کنترل شوره سر و کاهش خارش کمک کنند.
– تقویت کننده و ضد ریزش: عصاره‌ی سدر، ختمی، بابونه، و مریم گلی به دلیل داشتن ویتامین‌ها، مواد معدنی، و ترکیبات فلاونوئیدی، می‌توانند به تقویت فولیکول‌های مو، افزایش گردش خون پوست سر، و در نتیجه کاهش ریزش مو کمک کنند.
– افزایش لطافت و درخشندگی: گیاهانی مانند آلوئه‌ورا، گل ختمی، و گزنه با ایجاد لایه‌ای محافظ بر روی ساقه مو، به افزایش لطافت، نرمی، و درخشندگی مو کمک می‌کنند.
– کنترل چربی پوست سر: عصاره‌ی مورد، آویشن، و نعناع می‌توانند به تنظیم ترشح چربی غدد سباسه در پوست سر کمک کرده و از چرب شدن سریع مو جلوگیری کنند.
2- کاهش عوارض جانبی: در مقایسه با شامپوهای حاوی سولفات‌های قوی (مانند SLS/SLES) و پارابن‌ها که ممکن است باعث خشکی، تحریک پوست سر، و یا از بین رفتن چربی طبیعی مو شوند، شامپوهای گیاهی فرموله شده با استانداردهای بالا، معمولاً ملایم‌تر بوده و عوارض جانبی کمتری دارند.
3 – پاسخ به تقاضای بازار: آگاهی عمومی نسبت به مضرات برخی مواد شیمیایی موجود در محصولات آرایشی-بهداشتی، باعث شده تا تقاضا برای محصولات طبیعی و ارگانیک، به ویژه شامپوهای گیاهی، به طورِ چشمگیری افزایش یابد.

خبرنگار : می خواهیم به بررسی جامع بیماری‌های پوستی و نقش رویکردهای طبیعی در بهبود و درمان آن‌ها بپردازید .
دکترهاشمی : در دنیای پرتلاطم پزشکی امروز، جایی که پیشرفت‌های فناورانه با سرعتی سرسام‌آور در حال دگرگونی شیوه‌های درمانی هستند، گاهی نگاه به طبیعت و گنجینه‌های نهفته در آن، می‌تواند کلید گشودن بن‌بست‌های درمانی باشد. بنده معتقدام که طبیعت، با تمام وسعت و پیچیدگی‌اش، همواره منبع الهام‌بخش و پایدار برای یافتن راه‌های نوین درمانی، به‌ویژه در حوزه بیماری‌های پوستی، بوده است.
پوست، بزرگترین ارگان بدن انسان، آینه‌ای تمام‌نما از سلامت کلی بدن است. هرگونه اختلال درونی یا بیرونی می‌تواند خود را به شکل ضایعات، التهابات، خشکی، یا تغییر رنگ در پوست نمایان سازد. بیماری‌های پوستی طیف وسیعی را شامل می‌شوند؛ از مشکلات شایع و نسبتاً کم‌اهمیت مانند خشکی پوست و آکنه گرفته تا بیماری‌های مزمن و پیچیده‌ای چون اگزما (درماتیت آتوپیک)، پسوریازیس، ویتیلیگو (برص) و حتی سرطان‌های پوست.

ریشه های درمانی در دل طبیعت

قرن‌هاست که بشر از گیاهان، مواد معدنی و سایر عناصر طبیعی برای تسکین دردها و درمان بیماری‌ها بهره برده است. این دانش سنتی، که نسل به نسل منتقل شده، امروزه با پیشرفت علم، مورد بازنگری و اعتبارسنجی علمی قرار گرفته است.
– ضد التهابی: بسیاری از گیاهان مانند آلوئه‌ورا، بابونه، کالاندولا (گل همیشه بهار) و ختمی، دارای خواص ضدالتهابی قوی هستند که می‌توانند قرمزی، خارش و تورم ناشی از بیماری‌های پوستی مانند اگزما و درماتیت را به طور مؤثری کاهش دهند.
– آنتی‌اکسیدانی: ترکیبات آنتی‌اکسیدانی قوی در گیاهانی چون چای سبز، هسته انگور و زردچوبه، با مقابله با رادیکال‌های آزاد، از آسیب سلولی جلوگیری کرده و در روند پیری پوست و همچنین در پیشگیری از برخی سرطان‌های پوست نقش دارند.
– مرطوب‌کننده و ترمیم‌کننده: عصاره گیاهانی چون آلوئه‌ورا، شی‌باتر و روغن‌های گیاهی (مانند روغن نارگیل، زیتون و بادام) با ایجاد سد محافظتی بر روی پوست، رطوبت را حفظ کرده و به ترمیم سد دفاعی پوست در شرایط خشکی و آسیب‌دیدگی کمک می‌کنند.
– ضد میکروبی و ضد قارچی: برخی گیاهان مانند درخت چای، سیر و اکیناسه، خواص ضد میکروبی و ضد قارچی دارند که می‌توانند در درمان عفونت‌های پوستی ناشی از باکتری‌ها و قارچ‌ها مؤثر باشند.

کاربرد رویکردهای طبیعی در درمان بیماری‌های پوستی

دکترهاشمی تأکید می‌کند که رویکردهای طبیعی نباید به عنوان جایگزین کامل درمان‌های پزشکی مدرن تلقی شوند، بلکه به عنوان مکمل‌های درمانی هوشمندانه می‌توانند اثربخشی درمان‌ها را افزایش داده و عوارض جانبی احتمالی را کاهش دهند.
– درمان اگزما و درماتیت: استفاده موضعی از کرم‌ها و لوسیون‌های حاوی عصاره آلوئه‌ورا، کالاندولا یا بابونه می‌تواند به کاهش التهاب و خارش کمک کند. همچنین، مصرف دمنوش‌های گیاهی با خواص آرام‌بخش و ضدالتهاب می‌تواند به بهبود وضعیت عمومی بیمار کمک نماید.
– مدیریت پسوریازیس: برخی مطالعات نشان داده‌اند که استفاده از نمک‌های دریای مرده، روغن ماهی و عصاره‌های گیاهی خاص در حمام یا به صورت موضعی، می‌تواند در کاهش پلاک‌ها و التهاب ناشی از پسوریازیس مؤثر باشد.
– مراقبت از پوست‌های مستعد آکنه: استفاده از ماسک‌های حاوی خاک رس، عصاره درخت چای (با رعایت احتیاط و رقیق‌سازی) و ترکیبات ضدالتهاب طبیعی می‌تواند به کنترل چربی پوست و کاهش التهاب جوش‌ها کمک کند.
– بهبود جای زخم و لکه‌های پوستی: عصاره پیاز (سیلیکون)، عسل و برخی روغن‌های گیاهی مانند گل مغربی، در بهبود ظاهر جای زخم و کاهش لک‌های تیره پوستی کاربرد دارند.

نکات مهم در استفاده از رویکردهای طبیعی
1 – مشورت با پزشک: همواره قبل از استفاده از هرگونه داروی گیاهی یا محصول طبیعی، به‌ویژه اگر بیماری پوستی مزمن دارید یا از داروهای دیگری استفاده می‌کنید، با پزشک یا متخصص پوست مشورت کنید. تداخلات احتمالی یا حساسیت‌های فردی باید جدی گرفته شوند.
2 – کیفیت محصول: از محصولات با کیفیت و استانداردهای لازم استفاده کنید. اطمینان حاصل کنید که عصاره‌های گیاهی خالص بوده و بدون افزودنی‌های مضر هستند.
3- روش مصرف صحیح: دوز مصرفی و نحوه استفاده (موضعی یا خوراکی) باید طبق دستور پزشک یا متخصص طب سنتی باشد.
4 – صبر و مداومت: درمان‌های طبیعی معمولاً به زمان بیشتری برای اثربخشی نیاز دارند. انتظار نتایج فوری نباید داشت و مداومت در استفاده، کلید موفقیت است.
خبرنگار : در پایان این گفت‌وگوی طولانی و پربار، دوست داریم بدانم نگاه شما به آینده چیست؟ آیا با وجود همه‌ی سختی‌هایی که در مسیر کارآفرینی و تولید داشتید، هنوز هم به این صنعت امیدوارید؟
دکترهاشمی:  امید، سوخت حرکت است. اگر امیدوار نباشم، فردا صبح برای چه باید به داروخانه بیایم؟ من به یک «تحول بزرگ» در صنعت داروسازی ایران امیدوارم. این تحول نه با شعار، بلکه با بازگشت به دانش بومی، اعتماد به متخصصان جوان و البته، نگاه انسانی به بیمار محقق می‌شود. من هنوز هم می‌بینم که چطور قدرت طبیعت می‌تواند گره‌های کور پزشکی را باز کند. همین که بیماری با لبخند و رضایت از داروخانه خارج می‌شود، یعنی راه درست است. در پایان از شما رسانه محترم سپاسگزارم ؛ امیدوارم این صحبت‌ها برای کسانی که در مسیر سختی قرار دارد، چراغ راه باشد.
توجه :
جهت بهره‌مندی از خدمات و دریافت مشاوره از دکتر هاشمی در زمینه سلامت، پوست و مو، می‌توانید با شماره ۰۹۱۲۲۴۳۳۱۳۷ تماس حاصل فرمایید